Κάρλα: το χρονικό μιας λίμνης

Περπατώντας πάνω στη λίμνη Κάρλα

ΓΙΩΡΓΟΣ ΛΙΑΛΙΟΣ, Εφημερίδα ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 27.09.2014

«Κάποτε χρησιμοποιούσαμε σκάφος για να επισκεφθούμε όλα τα σημεία της Κάρλας και να κάνουμε δειγματοληψίες. Σήμερα πηγαίνουμε με τα πόδια. Τόσο δραματική είναι η κατάσταση». Η πρόεδρος του φορέα διαχείρισης της περιοχής Ιφιγένεια Καγκάλου εκφράζει την αγωνία για το μέλλον του οικοσυστήματος παρά τις προσπάθειες των τελευταίων χρόνων για αναζωογόνηση της περιοχής. Τα πουλιά επανήλθαν, τα είδη αυξήθηκαν, όμως στη σημερινή της κατάσταση, με βάθος μόλις 20-30 εκατοστών η λίμνη είναι εξαιρετικά δύσκολο να στηρίξει τη ζωή.

Κυρίαρχη η προχειρότητα

Εχουν περάσει 8 έτη από την έναρξη των προσπαθειών για την επανασύσταση της λίμνης Κάρλας, όμως το οικοσύστημά της εξακολουθεί να παλεύει για την επιβίωση. Η λίμνη αποξηράνθηκε το 1962 για να μετατραπεί σε καλλιεργήσιμη έκταση (και για να επιλυθούν κάποια άλλα προβλήματα), μια επιλογή που με τα σημερινά δεδομένα μοιάζει καταστροφική. Χρειάστηκε να περάσουν πολλά χρόνια προτού, στα μέσα της δεκαετίας του ’90 αποφασιστεί η επανασύστασή της: η δημιουργία ενός ταμιευτήρα 42.000 στρεμμάτων κοντά στο χωριό Κανάλια. Επίσης, η ευρύτερη περιοχή απέκτησε καθεστώς προστασίας (Περιοχή Οικοανάπτυξης Κάρλας - Μαυροβουνίου - Κεφαλόβρυσου - Βελεστίνου) και δημιουργήθηκε φορέας διαχείρισης.

Όμως η προσπάθεια χαρακτηρίστηκε από τη γνωστή προχειρότητα. Παρότι οι πρώτες ενέργειες ξεκίνησαν στα μέσα της δεκαετίας του ’90, χρειάστηκε να φθάσουμε στο 2009 για να ξεκινήσει η πλήρωση της λίμνης με νερό. Επιπλέον, κατά παράλογο τρόπο, ο σχεδιασμός για την ανασύσταση της λίμνης δεν προέβλεψε την εξασφάλιση της ποιότητας του νερού που θα εισέρχεται σε αυτή, με αποτέλεσμα σύντομα να αντιμετωπίσει σοβαρό πρόβλημα ευτροφισμού από βιομηχανικά και κτηνοτροφικά λύματα, φυτοφάρμακα και λιπάσματα. Χαρακτηριστικό είναι ότι τα τελευταία χρόνια έχουν διατεθεί περισσότερα από 150 εκατ. ευρώ (κοινοτικής χρηματοδότησης), για έργα που είτε δεν έχουν ακόμα παραδοθεί, ή δεν είναι αποδοτικά, ή δεν συντηρούνται επαρκώς, με αποτέλεσμα να μη λειτουργούν. «Για παράδειγμα, εδώ και πολύ καιρό έχει χαλάσει ένα κρίσιμο αντλιοστάσιο. Δεν υπάρχουν χρήματα για να επιδιορθωθεί και ως αποτέλεσμα, δεν φέρνει νερό» εξηγεί στην «Κ» η κ. Καγκάλου.

Ποια είναι λοιπόν σήμερα η κατάσταση; «Η Κάρλα περνά σήμερα μια από τις πιο δύσκολες φάσεις της. Η πτώση της στάθμης του νερού είναι τραγική. Θα έπρεπε κατ’ ελάχιστον να έχει ένα μέτρο νερό και αυτή τη στιγμή έχει μόλις 20-30 εκατοστά, πολύ κάτω από το οικολογικό όριο», εξηγεί η πρόεδρος του φορέα διαχείρισης.

Πρόβλημα η ρύπανση

«Η κατάσταση αυτή οφείλεται εν μέρει στην παρατεταμένη λειψυδρία -αν και το καλοκαίρι είχαμε κάποιες, λίγες αλλά έντονες βροχοπτώσεις. Αλλά το κύριο θέμα είναι η κωλυσιεργία στα έργα που τροφοδοτούν τη λίμνη. Ενώ έχουν τελειώσει οι περισσότερες εργολαβίες, υπάρχει σοβαρό θέμα στη λειτουργία και συντήρησή τους. Επίσης η ρύπανση της λίμνης λόγω της ανεξέλεγκτης χρήσης φυτοφαρμάκων εξακολουθεί να αποτελεί σοβαρό πρόβλημα. Νομίζω ότι όταν παραδώσουμε στις αρχές τα αποτελέσματα των τελευταίων δειγματοληψιών νερού, όλοι θα καταλάβουν την έκταση του προβλήματος». Ο φορέας διαχείρισης ζητεί την τροφοδότηση της λίμνης με νερό από τον Πηνειό από την πρώτη κιόλας ημέρα της περιόδου τροφοδοσίας (15 Οκτωβρίου – 15 Απριλίου), χωρίς καθυστέρηση γραφειοκρατικών διαδικασιών. Την επίσπευση των διαδικασιών για τη λειτουργία του αντιπλημμυρικού αντλιοστασίου στον κόμβο της Πέτρας και την ολοκλήρωση των υπολειπόμενων έργων.

Κι όμως, η προσπάθεια ανασύστασης της λίμνης Κάρλας είχε αρχίσει να αποδίδει καρπούς στην πανίδα. Στην Κάρλα έχουν καταγραφεί 128 είδη ορνιθοπανίδας, τα 106 μεταναστευτικά. Επίσης στην περιοχή της καταγράφηκε ένας μεγάλος αριθμός σπάνιων και απειλούμενων θηλαστικών, μεταξύ αυτών ο αγριόγατος, το ζαρκάδι, το ελάφι, 11 είδη αμφίβιων και 24 είδη ερπετών. «Η λίμνη έχει αρχίσει να ξαναεποικίζεται, κυρίως από πουλιά. Τώρα έχουμε συχνούς θανάτους ψαριών και το οικοσύστημα υποφέρει. Η βιοποικιλότητα είχε αρχίσει να επανακάμπτει, αλλά δεν τη βοηθούμε κι εμείς οι άνθρωποι».

Ο Πηνειός «σκοτώνει» τη λίμνη Κάρλα

Βακτήρια και μικροοργανισμοί που ευθύνονται για τον θάνατο ψαριών και πουλιών εντοπίζονται στα ύδατά της. Στην κακή ποιότητα των νερών του Πηνειού, από τον οποίο εφοδιάζεται, αποδίδεται η υποβάθμιση του οικοσυστήματος

Παρά τη σημαντική μείωση του πληθυσμού της άγριας ζωής, σήμερα στη λίμνη Κάρλα ζουν 55 προστατευόμενα είδη, γεγονός που ενισχύει τη σημασία της αναδημιουργίας της

Μετ' εμποδίων φαίνεται ότι εξελίσσεται το μεγαλόπνοο σχέδιο για την επαναγέννηση της λίμνης Κάρλας στη Θεσσαλία. Σύμφωνα με επιστημονική μελέτη, που πραγματοποίησε ομάδα ερευνητών από τα Πανεπιστήμια της Θεσσαλίας, της Θεσσαλονίκης και των Ιωαννίνων, τα νερά της λίμνης που αποξηράνθηκε πριν από 50 χρόνια και σήμερα αναδημιουργείται αποδεικνύονται πολύ χαμηλής ποιότητας.

Τοξικά βακτήρια και μικροοργανισμοί που ευθύνονται για τον θάνατο ψαριών και πουλιών εντοπίζονται στα ύδατά της, τα οποία παράλληλα χαρακτηρίζονται από υψηλή αλατότητα.

Εξαιτίας των λιπασμάτων που χρησιμοποιούνταν στην περιοχή επί δεκαετίες, οι ποσότητες αλατιού σε ορισμένες περιπτώσεις φτάνουν έως και το 25% της τιμής που περιέχεται στη θάλασσα.

Οι αριθμοί είναι εντυπωσιακοί ενώ, όπως εξηγεί ο συντονιστής της μελέτης, κ. Κωνσταντίνος Κορμάς, επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Γεωπονίας, Ιχθυολογίας και Υδάτινου Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, «στη λίμνη Κάρλα εντοπίστηκε για πρώτη φορά παγκοσμίως η συνύπαρξη δύο πολύ τοξικών μικροοργανισμών, του Pfiesteria, το οποίο ευθύνεται για τους μαζικούς θανάτους ψαριών κυρίως στην ανατολική ακτή των ΗΠΑ, και του Prymnesium, το οποίο είναι γνωστός ύποπτος για μαζικούς θανάτους ψαριών και πουλιών σε αρκετές περιοχές, μεταξύ των οποίων και στη λίμνη Κορώνεια».

Η χαμηλή ποιότητα των νερών και η υποβάθμιση του οικοσυστήματος της λίμνης αποδίδονται κατά κύριο λόγο στην κακή ποιότητα των νερών του Πηνειού από τον οποίο εφοδιάζεται η λίμνη. Το φαινόμενο προκαλεί απογοήτευση, ενώ παράλληλα εμποδίζει την οικολογική αποκατάσταση της περιοχής και την αξιοποίηση της λίμνης από την τοπική κοινωνία.

Οι επιστήμονες εξηγούν πως η περίπτωση της Κάρλας είναι μοναδική. Μπορεί η εκτίμηση της οικολογικής κατάστασης μιας λίμνης να θεωρείται συνηθισμένο γεγονός, όμως η μελέτη της οικοσυστημικής της εξέλιξης από τη στιγμή που αυτή γεννιέται είναι μια ευκαιρία που σπανίως δίνεται στους επιστήμονες.

Ο συντονιστής της έρευνας και επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Γεωπονίας του Παν.Θεσσαλίας, Κωνσταντίνος Κορμάς

«Η Κάρλα είναι ένα μωρό του οποίου την υγεία θέλουμε να παρακολουθήσουμε αλλά δεν γνωρίζουμε τι ακριβώς θα γίνει όταν μεγαλώσει» εξηγεί ο κ. Κορμάς, προσθέτοντας ότι οι έρευνες συνεχίζονται προκειμένου να ελεγχθούν η ποιότητα των υπόγειων νερών και τα ιζήματά της λίμνης.

ΠΑΡΑΔΕΙΣΟΣ η περιοχή ΠΡΙΝ απο το 1962
Δραματικές οι συνέπειες από την αποξήρανση

• Η αναδημιουργία της λίμνης ξεκίνησε το 2010 και η αποκατάστασή της, εφόσον ολοκληρωθεί με επιτυχία, αναμένεται να παράσχει σημαντικά οφέλη σε κατοίκους και περιβάλλον

Μια σοβαρή οικολογική καταστροφή ήταν η αποξήρανση της λίμνης Κάρλας που πραγματοποιήθηκε το 1962. Υπολογίζεται ότι στην ευρύτερη περιοχή της διαβιούσαν περίπου 1 εκατομμύριο πουλιά, ο μεγαλύτερος αριθμός υδρόβιων πουλιών σε ελληνικό υγρότοπο. Παρά τη σημαντική μείωση του πληθυσμού, στη λίμνη ζουν 55 προστατευόμενα είδη, γεγονός που ενισχύει τη σημασία της αναδημιουργίας της. Επιπρόσθετα, η αποξήρανση μετέβαλε το κλίμα της Θεσσαλίας, προκάλεσε πτώση του υδροφόρου ορίζοντα και είχε ως συνέπεια την απώλεια της παραλίμνιας χλωρίδας και πανίδας. Οι κάτοικοι των χωριών της Κάρλας ασχολούνταν αποκλειστικά με την αλιεία.

Δίπλα στα πουλιά, ολόκληρες γενιές ζούσαν εννιά μήνες του έτους σε καλύβες που βρίσκονταν στην αγκαλιά της λίμνης και ζούσαν από το ψάρεμα. Επέστρεφαν στα χωριά τους την Κυριακή των Βαΐων και γύριζαν στη λίμνη τον Δεκαπενταύγουστο, χρονικό διάστημα κατά το οποίο αναπτυσσόταν ο γόνος των ψαριών. Μετά την επαναγέννησή της σχεδιάζεται να προκύψει μια λίμνη 38.000 στρεμμάτων.

Η αναδημιουργία της ξεκίνησε το 2010 και η αποκατάστασή της, εφόσον ολοκληρωθεί με επιτυχία, αναμένεται να παράσχει σημαντικές υπηρεσίες: αντιπλημμυρική προστασία, αποκατάσταση του υπόγειου υδροφόρου ορίζοντα, σημαντική ενίσχυση της ύδρευσης του Βόλου, άρδευση μεγάλων εκτάσεων γης.

ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΤΣΗ
Εκδήλωση για τις μελέτες

Η ΕΡΕΥΝΑ για την επαναγέννηση της λίμνης Κάρλας υλοποιήθηκε με πόρους που διέθεσε το Κοινωφελές Ιδρυμα Ιωάννη Σ. Λάτση στο πλαίσιο της χρηματοδότησης επιστημονικών μελετών, ενός θεσμού που έχει καθιερώσει το Ιδρυμα τα τελευταία πέντε χρόνια. Οι μελέτες που χρηματοδοτήθηκαν το 2011 παρουσιάστηκαν χθες σε ειδική εκδήλωση, κατά τη διάρκεια της οποίας προβλήθηκε σχετικό ντοκιμαντέρ, ενώ ακολούθησε συζήτηση με θέμα την έρευνα στην Ελλάδα.

Το 2011 υποβλήθηκαν για χρηματοδότηση 988 προτάσεις από τις οποίες ειδική επιτροπή αξιολόγησης επέλεξε 19 μελέτες που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα επιστημονικών πεδίων.

«Η πορεία του προγράμματος όλα αυτά τα χρόνια ενισχύει τη βαθιά πεποίθησή μας ότι το επιστημονικό δυναμικό της χώρας μας συγκαταλέγεται στα πιο δυναμικά της διεθνούς κοινότητας και για τον λόγο αυτόν η στήριξη της επιστημονικής έρευνας στην Ελλάδα θα συνεχίσει να αποτελεί βασική συνιστώσα των προγραμμάτων του Κοινωφελούς Ιδρύματος Ιωάννη Σ. Λάτση», δήλωσε χθες ο πρόεδρος της επιτροπής, καθηγητής Κώστας Γαβρόγλου.

Καμία βελτίωση στις μεγάλες λίμνες

Στις περισσότερες από τις 23 καταγράφεται μείωση των ποσοτικών και ποιοτικών οικολογικών χαρακτηριστικών τους

Του ΘΑΝΑΣΗ ΤΣΙΓΓΑΝΑ, Εφημερίδα ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. Ανέφικτος θεωρείται πλέον ο περιβαλλοντικός στόχος για καλή οικολογική κατάσταση των ελληνικών λιμνών το 2015, σύμφωνα με την Οδηγία 2000/60/ΕΚ. Οι περισσότερες από τις 23 μεγαλύτερες λίμνες της χώρας, για τις οποίες υπάρχουν ερευνητικά δεδομένα, δείχνουν (με ελάχιστες εξαιρέσεις) μείωση των ποσοτικών και ποιοτικών χαρακτηριστικών τους, ενώ όπου παρατηρείται βελτίωση των οικολογικών χαρακτηριστικών, είναι προσωρινή ή συγκυριακή. Σε καλύτερη κατάσταση από τις φυσικές λίμνες φαίνεται να είναι οι τεχνητές (φραγμαλίμνες).
Η έρευνα για το φυτοπλαγκτόν, την τροφική και οικολογική κατάσταση των λιμνών διεξάγεται στο Τμήμα Βιολογίας του ΑΠΘ από το 1984 και σύμφωνα με στοιχεία που παρέθεσε στην «Κ» η αναπληρώτρια καθηγήτρια του τμήματος κ. Μαρία Μουστάκα-Γούνη: «Καμία από τις φυσικές λίμνες (Βεγορίτιδα, Βιστωνίδα, Βόλβη, Δοϊράνη, Ζάζαρη, Ισμαρίδα, Καστοριάς, Μεγάλη Πρέσπα, Μικρή Πρέσπα, Παμβώτιδα, Πετρών, Τριχωνίδα, Υλίκη, Χειμαδίτιδα) δεν παρουσίασε καλή οικολογική ποιότητα, κατά τη διάρκεια της έρευνας. Μόνο η Υλίκη παρουσίασε καλή ποιότητα νερού την περίοδο 2007-2008». Στη λίμνη Καστοριάς καταγράφηκε βελτίωση της ελλιπούς οικολογικής ποιότητας τη δεκαετία 1999-2008, που όμως δεν διατηρήθηκε. Κατά το 2010 και 2011 παρατηρήθηκαν έντονα φαινόμενα άνθισης κυανοβακτηρίων με συμμετοχή τοξικών ειδών.
Η κατάσταση στην άλλη αστική λίμνη της χώρας, την Παμβώτιδα, παραμένει ελλιπής μέχρι σήμερα με έντονα φαινόμενα άνθισης κυανοβακτηρίων. Η Βεγορίτιδα από το 1987 παρουσίασε διακυμάνσεις από τη μέτρια στην ελλιπή με πρόσφατες (2011) ενδείξεις βελτίωσης προς μέτρια κατάσταση. Η Βόλβη από το 1984 παρουσιάζει σταθερότητα στη μέτρια κατάσταση με τάσεις προς ελλιπή. Στη Βιστωνίδα έχουν καταγραφεί αναπτύξεις ανεπιθύμητων μικροοργανισμών και ελλιπής ποιότητα. Η διασυνοριακή λίμνη Δοϊράνη παρουσιάζει υποβάθμιση της ποιότητας μετά το 1996 και μετάβαση από τη μέτρια στην ελλιπή ποιότητα. Οι λίμνες Ζάζαρη και Χειμαδίτιδα παρουσιάζουν ελλιπή - κακή οικολογική ποιότητα. Η λίμνη Πετρών παρουσιάζει μέτρια-ελλιπή ποιότητα.
Η Μικρή Πρέσπα παρουσιάζει διακύμανση, από μέτρια έως ελλιπή ποιότητα. Μέτρια ποιότητα εμφανίζει και η Μεγάλη Πρέσπα, λίμνη μεγάλης σημασίας για τη βιοποικιλότητα στην Ευρώπη. Η πιο ρηχή λίμνη, η Ισμαρίδα (βάθος 1 μ.) παρουσιάζει ελλιπή ποιότητα παρά τη μοναδική βιοποικιλότητα που ακόμη διατηρεί. Και η βαθιά λίμνη της χώρας, η Τριχωνίδα χαρακτηρίσθηκε ως μέτριας ποιότητας.
Καλό οικολογικό δυναμικό
Οσον αφορά τις φραγμαλίμνες, όλες, πλην της Κερκίνης, εμφανίζουν γενικά καλύτερη ποιότητα. Στην κορυφή η λίμνη Ταυρωπού (Πλαστήρα), που σύμφωνα με τα δεδομένα του τμήματος Βιολογίας (1987-1988) ορίσθηκε υψηλής ποιότητας για τη μεσογειακή ζώνη στην Ευρώπη. Παρουσιάζει καλό οικολογικό δυναμικό με διακυμάνσεις ανάμεσα σε υψηλή και καλή ποιότητα και τάση για μέτρια κατά περιόδους. Οι φραγμαλίμνες Αισύμης, Θησαυρού, Πλατανόβρυσης και Πολυφύτου παρουσιάζουν διακυμάνσεις, από καλή έως μέτρια ποιότητα. Στον Μαραθώνα καταγράφηκε μέτρια οικολογική ποιότητα νερού το 2007. Από τις μετρήσεις προκύπτει «ότι η λειτουργία της κάθε φραγμαλίμνης μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διαχείριση της οικολογικής ποιότητας με εργαλείο την ταχύτητα ανανέωσης των υδάτων».
«Τα νέα ερευνητικά δεδομένα της ομάδας μας, με ανάλυση των χρήσεων γης στις λεκάνες απορροής των λιμνών και δεικτών οικολογικής ποιότητας του νερού, δείχνουν ότι οι ελληνικές και εν γένει οι μεσογειακές λίμνες είναι περισσότερο ευαίσθητες στις γεωργικές και αστικές χρήσεις γης σε σύγκριση με λίμνες της κεντρικής και βόρειας Ευρώπης», τονίζει η κ. Μουστάκα. «Η αποκατάσταση των λιμνών μας μπορεί να είναι βιώσιμη σε πιο αυστηρά όρια περιβαλλοντικών παραμέτρων από αυτά της Β. Ευρώπης. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με την ελληνική πραγματικότητα όπου υφίστανται πιέσεις και ο περιβαλλοντικός στόχος του 2015 θα παραμένει ανέφικτος».
Η ρύπανση στα ποτάμια δεν είναι εξ ολοκλήρου ελληνική υπόθεση
ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. Μείωση της ετήσιας απορροής των ελληνικών ποταμών ως επακόλουθο της πτωτικής τάσης των βροχοπτώσεων σε πολλές περιοχές του πλανήτη λόγω της κλιματικής αλλαγής παρατηρείται τα τελευταία 50-70 χρόνια.
Οι ετήσιες απορροές των ποταμών βοιωτικού Κηφισού, Σπερχειού, Ευήνου, Αχελώου, Αραχθου, Πηνειού και Αλιάκμονα εμφανίζουν ποσοστά ετήσιας μείωσης 0,3% μέχρι 2,4%, αλλά δεν διαφέρουν από την παρατηρούμενη μείωση σε λεκάνες άλλων χωρών. Το ζήτημα της ποσότητας, της ποιότητας, της ρύπανσης, της βελτίωσης των νερών στα ποτάμια της χώρας δεν είναι εξ ολοκλήρου ελληνική υπόθεση, επισημαίνουν οι επιστήμονες. Κι αυτό γιατί τα μεγαλύτερα ποτάμια μας πηγάζουν σε άλλες χώρες. Σχεδόν το 1/4 (13 km3/έτος) των επιφανειακών νερών της Ελλάδας προέρχονται από πηγές άλλων χωρών (Βουλγαρία, FYROM, Τουρκία). Από τους υδατικούς πόρους της χώρας διακρατικοί είναι οι ποταμοί Εβρος (με τους παραπόταμους Αρδα και Ερυθροπόταμο), Νέστος, Στρυμόνας, Αξιός και Αώος. Από αυτούς, μόνο για τον Αώο η Ελλάδα αποτελεί ανάντη χώρα και σ' αυτό το τμήμα του ο Αώος εμφανίζει την καλύτερη ποιότητα νερών.
Οι κύριες πηγές ρύπανσης στα ελληνικά ποτάμια, παραπόταμους και ρέματα εντοπίζονται στις γεωργικές δραστηριότητες (εντατική μη ορθολογική χρήση λιπασμάτων, ζιζανιοκτόνων, εντομοκτόνων) στα αστικά και όμβρια λύματα και στα βιομηχανικά απόβλητα. Τα νερά των ποταμών (και των λιμνών Δοϊράνης, Μικρής και Μεγάλης Πρέσπας) της Β. Ελλάδας επιβαρύνονται με τη ρύπανση που μεταφέρεται από τις γειτονικές χώρες.
Περισσότερο προβληματικός από άποψη ρύπανσης θεωρείται ο Αξιός και λιγότερο ο Νέστος και ο Στρυμόνας. Ο Αξιός ρυπαίνεται από βιομηχανίες της FYROM, αλλά και επί ελληνικού εδάφους (Κιλκίς). Στον Νέστο καταγράφεται ρύπανση που μεταφέρεται επί ελληνικού εδάφους λόγω της διέλευσής του από παράνομες χωματερές στη Βουλγαρία, ενώ για τον Εβρο τίθεται ζήτημα διακρατικής ρύθμισης μεταξύ Βουλγαρίας-Τουρκίας και Ελλάδας για την αντιμετώπιση των πλημμυρικών φαινομένων.
Υψηλό τίμημα
Ο Αλιάκμονας, ο μεγαλύτερος σε μήκος ελληνικός ποταμός μετά την πλήρωση της φραγμαλίμνης του Ιλαρίωνα (θ' αρχίζει να «γεμίζει» τον Ιούλιο και θα διαρκέσει ένα χρόνο), θα αποτελεί το μοναδικό υδάτινο οικοσύστημα της χώρας με τέσσερις διαδοχικές λίμνες σε τρεις νομούς. Πληρώνει ωστόσο υψηλό τίμημα γι' αυτήν την ιδιαιτερότητα, καθώς μετά τη Βέροια η ροή του σχεδόν μηδενίζεται και «αναγεννάται» έως τις εκβολές του στο Θερμαϊκό από παραποτάμους (π.χ. τάφρος 66) και τοπικά ρέματα.
Σύμφωνα με την Εκθεση του Εθνικού Κέντρου Περιβάλλοντος και Αειφόρου Αναπτυξης (2008) ο Ασωπός λόγω της ανθρωπογενούς ρύπανσης, ο Πηνειός Ηλείας, ο Λουδίας Θεσσαλονίκης, το ρέμα Σουλού της Πτολεμαΐδας και τμήμα του Αλφειού δεν πληρούν τις προϋποθέσεις για παραγωγή πόσιμου νερού έπειτα από επεξεργασία. Προβληματική, αν και εντός επιτρεπόμενων ορίων, είναι η ποιότητα των νερών του Πηνειού Θεσσαλίας, του Τιταρήσιου και του Κόσυνθου.
Παράδειγμα προς αποφυγή η Κορώνεια
Η λίμνη Κορώνεια της Θεσσαλονίκης χαρακτηρίζεται ως το πιο υποβαθμισμένο, σχεδόν κατεστραμμένο, υδάτινο οικοσύστημα της Ελλάδας. Λόγω της ανικανότητας που έχουν επιδείξει επί 15 χρόνια κυβερνητικοί μηχανισμοί και τοπικοί φορείς διοίκησης να παρέμβουν αποτελεσματικά στη διαρκή υποβαθμισή της, αποτελεί οικολογικό όνειδος για τη χώρα.
Αν και προστατευόμενη από διεθνείς συμβάσεις και ρυθμιστικές πράξεις (σύμβαση Ramsar, δίκτυο Natura 2000, οδηγία Ε.Ε. για τις Ειδικά Προστατευόμενες Περιοχές,οδηγία ΕΟΚ για περιοχές Κοινοτικού Ενδιαφέροντος, σύμβαση Βαρκελώνης κ.ά.) είναι ευρωπαϊκό παράδειγμα προς αποφυγήν. Η Κομισιόν, αφού πρώτα απέσυρε την οικονομική της συμμετοχή στο σχεδιο ανασυγκρότησης του υγρότοπου, στη συνέχεια παρέπεμψε την Ελλάδα στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Σε περίπτωση καταδικαστικής απόφασης η χώρα θα αναγκαστεί να καταβάλλει ημερησίως βαρύτατο πρόστιμο.
Το στρεβλό μοντέλο ανάπτυξης που εφαρμόστηκε στην περιοχή τις δεκαετίες '70 - '80 θεωρείται η αιτία του κακού: Δεκάδες βιομηχανικές και κτηνοτροφικές εγκαταστάσεις χωρίς περιβαλλοντική μελέτη, ατιμωρησία περιστατικών ρύπανσης, αστικά λύματα, υπεράντληση υδάτων, αδυναμία εκτελεσης έργων προστασίας κ.ά. Είναι η μοναδική λίμνη στην οποία έχει καταγραφεί ο μαζικότερος θάνατος ψαριών (1995) και ο μαζικότερος θάνατος πουλιών (2004), ενώ οι ειδικοί τη θεωρούν το πιο απρόβλεπτο οικοσύστημα της χώρας.
«Η πρώην λίμνη Κορώνεια και η μετα-δημιουργηθείσα λίμνη Κάρλα αποτελούν δύο ξεχωριστά υδάτινα συστήματα με ραγδαίες μεταβολές και μαζικούς θανάτους πουλιών και ψαριών» επισημαίνει η αν. καθηγήτρια Βιολογίας του ΑΠΘ κ. Μαρία Μουστάκα. Στην Κορώνεια -τονίζει- η αποκατάσταση «άργησε μια μέρα». «Εδώ που φτάσαμε, η βιώσιμη λύση είναι η δημιουργία λίμνης με κατάλληλα χαρακτηριστικά σύμφωνα με τη φέρουσα ικανότητα της λεκάνης απορροής της και την ιστορία του πυθμένα της».

Πλημμύρισε νανόχηνες η Κερκίνη

ΒΡΗΚΑΝ ΚΑΤΑΦΥΓΙΟ ΣΤΟΝ ΥΓΡΟΤΟΠΟ

Τουλάχιστον 69 πτηνά θα ξεχειμωνιάσουν στη λίμνη. «Ο αριθμός τους είναι πρωτοφανής για τα ελληνικά δεδομένα», τονίζουν οι επιστήμονες, οι οποίοι παρακολουθούν τη μετανάστευση των πουλιών μέσω του προγράμματος LIFE

Νανόχηνες από τη Νορβηγία ξεχειμωνιάζουν στη λίμνη Κερκίνη των Σερρών. Τουλάχιστον 69 άτομα, αριθμός-ρεκόρ για τα ελληνικά δεδομένα, αναζήτησαν καταφύγιο φέτος στον υγρότοπο της Κερκίνης, καλύπτοντας μια τεράστια απόσταση από τη Νορβηγία έως τις Σέρρες και αφού πέρασαν από τη Φινλανδία, την Εσθονία και την Ουγγαρία, όπου και έκαναν τη μεγαλύτερη στάση τους.

«Ο αριθμός τους είναι πρωτοφανής, παρότι η Ελλάδα αποτελεί την πιο σημαντική χώρα στην ευρωπαϊκή μεταναστευτική διαδρομή της νανόχηνας. Το εντυπωσιακό είναι πως μεταξύ των 69 ατόμων -τα προηγούμενα χρόνια έρχονταν μέχρι 30-40 άτομα- περιλαμβάνονται πολλά μικρά, επιβεβαιώνοντας το γεγονός ότι οι νανόχηνες μετακινούνται κατά οικογένειες», είπε στο «Εθνος» η Μαρία Παναγιωτόπουλου, δασολόγος-ορνιθολόγος, επιστημονική υπεύθυνη του προγράμματος LIFE της Ορνιθολογικής Εταιρείας για τη Νανόχηνα.

Για πρώτη φορά έπειτα από 20 χρόνια η Κερκίνη πλημμύρισε από νανόχηνες, ενώ πληροφορίες από τη δακτυλίωση των πουλιών αναφέρουν ότι για το μακρινό ταξίδι ξεκίνησαν 75 άτομα, -περίπου 13 οικογένειες με 45 νεαρά-, κάποια από αυτά όμως δεν άντεξαν και είτε παρέμειναν σε κάποια άλλη χώρα, είτε υπέκυψαν εξουθενωμένα.

«Οι νανόχηνες ξέρουν τον προορισμό τους και προσανατολίζονται. Ακολουθούν μια πορεία σχεδόν στα τυφλά, αλλά πάντα βρίσκουν καταφύγιο για τον χειμώνα στην Κερκίνη, όπου παραμένουν από το τέλος Οκτωβρίου μέχρι τον Ιανουάριο.

«Μεταξύ των πουλιών περιλαμβάνονται πολλά μικρά, επιβεβαιώνοντας το γεγονός ότι οι νανόχηνες μετακινούνται κατά οικογένειες», τονίζει η Μαρία Παναγιωτόπουλου, επιστημονική υπεύθυνη του προγράμματος LIFE της Ορνιθολογικής Εταιρείας. Αριστερά, ο χάρτης της διαδρομής που ακολούθησαν οι νανόχηνες μέχρι να φτάσουν στην Κερκίνη

Στη συνέχεια πετούν προς τα ανατολικά για να περάσουν τον υπόλοιπο χειμώνα στο δέλτα του Εβρου, όπου θα μείνουν έως τις αρχές Μαρτίου, ενώ λιγότερα άτομα θα επιλέξουν άλλους υγρότοπους της βόρειας Ελλάδας, όπως το δέλτα του Νέστου ή τη λίμνη Ισμαρίδα στη Ροδόπη», μας είπε η κ. Παναγιωτοπούλου.

Ο αριθμός των 69 ατόμων εξέπληξε ευχάριστα τους επιστήμονες που παρακολουθούν τη νανόχηνα μέσω του προγράμματος LIFE, στο οποίο συμμετέχουν ως εταίροι η Ελλάδα, η Ουγγαρία, η Φινλανδία και η Βουλγαρία.

Η χρηματοδότηση των 2,2 εκατ. ευρώ προέρχεται κατά 75% από ευρωπαϊκούς πόρους και κατά 25% από τη νορβηγική κυβέρνηση, ενώ η διάρκειά του είναι από τον Σεπτέμβριο του 2011 έως το τέλος του 2016.

Μειώθηκε κατά 98% ο πληθυσμός τους
Αφανίζονται εξαιτίας της λαθροθηρίας

Ο ευρωπαϊκός πληθυσμός της νανόχηνας έχει περιοριστεί σε μερικές δεκάδες άτομα -ο παγκόσμιος πληθυσμός υπολογίζεται σε 33.000 άτομα- που φωλιάζει στις βόρειες περιοχές της σκανδιναβικής χερσονήσου, όταν στις αρχές του 20ού αιώνα ξεπερνούσε τα 10.000 άτομα.

Τα τελευταία 60 χρόνια υπέστη μείωση σχεδόν 98%, με κυριότερη αιτία τη λαθροθηρία. Εδώ και τουλάχιστον 10.000 χρόνια οι νανόχηνες ξεχειμωνιάζουν στην Ελλάδα, ενώ μικρότερες... οικογένειες προτιμούν τη Συρία και το Ιράκ, για να επιστρέψουν όλες μαζί την άνοιξη στη Σκανδιναβία ή την Ανατολική Σιβηρία. Οπως εξήγησε η κ. Παναγιωτοπούλου, στη διάρκεια των περίπου 15 χρόνων που γίνεται πλέον πιο συστηματική παρακολούθηση της νανόχηνας, διαπιστώθηκε ότι παρότι τα πουλιά περνούν τον χειμώνα μεταξύ Κερκίνης και Εβρου, υπάρχει ένα χρονικό διάστημα λίγων εβδομάδων που περισσότερες από τις μισές νανόχηνες φεύγουν από τις γνωστές περιοχές διαχείμασης, για κάποιον άγνωστο υγρότοπο.

ΜΑΡΙΑ ΡΙΤΖΑΛΕΟΥ, Εφημερίδα ΕΘΝΟΣ

Νεκρά ψάρια στον ταμιευτήρα Καλαμακίου Λάρισας - Λίμνη Κάρλα

Νεκρά έχουν βρεθεί εκατοντάδες ψάρια τις τελευταίες ημέρες, ενώ άλλα επιπλέουν μισοπεθαμένα στην επιφάνεια του νερού στον ταμιευτήρα Καλαμακίου, κοντά στον αρχαιολογικό χώρο της Παλαιόσκαλας, του νομού Λάρισας.

Οι κάτοικοι της περιοχής σημειώνουν ότι είναι ανάγκη να ανοίξουν οι αγωγοί νερού για να διασωθεί ο πλούτος των ψαριών, πριν να είναι πολύ αργά.
Η αιτία της μόλυνσης, που προκαλεί τον θάνατο των ψαριών στον ταμιευτήρα, παραμένει άγνωστη.

Ξαναγεμίζει νερό η λίμνη Κάρλα

Τα νερά ξαναγύρισαν και οι ψαράδες έριξαν πάλι τα δίχτυα τους στη λίμνη. Ο «Βάλτος», όπως έλεγαν οι παραλίμνιοι πληθυσμοί τη Βοιβηίδα, τη Φοίβη ή Κερκινίτιδα, την Κάρλα- όπως τη γνωρίζουν όλοι-, ανασυστήνεται έπειτα από 50 χρόνια σιωπής. Η αποξήρανσή της το 1962 ήταν λανθασμένη, καθώς οι επιπτώσεις στο οικοσύστημα ήταν μεγαλύτερες από τα οφέλη. Ευτυχώς όμως η λίμνη ξαναγεννιέται και το λάθος διορθώνεται. 

Πηγή: Εφημερίδες ΤΟ ΒΗΜΑ, ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Η λίμνη αναστήθηκε 20 χρόνια μετά: Η αποξηραμένη Δράνα γίνεται πάλι πλούσιος υδροβιότοπος

Λίγοι μήνες ήταν αρκετοί για να γεμίσει με ψάρια η λιμνοθάλασσα Δράνα, στο Δέλτα Έβρου, που είχε αποξηρανθεί για σχεδόν 20 χρόνια. Ήταν η πρώτη φορά στην Ευρώπη που μια αποξηραμένη λιμνοθάλασσα γεμίζει ξανά με νερό και πολλά είδη ψαριών, όπως η αθερίνα, η σακοράφα, η γλώσσα, η μουρμούρα εγκαταστάθηκαν εκεί για να βρουν τροφή και καταφύγιο.
«Όμως, γιατί δεν υπάρχουν κέφαλοι; Δεν είναι περίεργο αυτό; Συνήθως οι κέφαλοι είναι τα πρώτα ψάρια που σπεύδουν να εποικίσουν μια λιμνοθάλασσα», αναρωτήθηκαν οι Αμερικανοί εκδότες της Επιστημονικής Επιθεώρησης «Εstuarine, Coastal and Shelf Science», όταν ο δρ Μάνος Κουτράκης τους έστειλε τα αποτελέσματα της έρευνάς του όσον αφορά την αποκατάσταση της Δράνας. Ο κ. Κουτράκης, που είναι ερευνητής στο Ινστιτούτο Αλιευτικών Ερευνών στη Νέα Πέραμο Καβάλας, είχε περάσει ατέλειωτες ώρες με τους συνεργάτες του στα νερά της λιμνοθάλασσας με σκοπό να διαπιστώσουν αν τα ψάρια και οι μικροοργανισμοί που κάποτε ζούσαν εκεί θα γύριζαν ξανά σε αυτόν τον σπάνιο υδροβιότοπο που επαναπλημμύρισε το 2004.

«Μας έκανε και εμάς εντύπωση που δεν βρήκαμε αρκετούς κέφαλους στα νερά της Δράνας, γιατί τα ψάρια αυτά αποτελούν συνήθως το 60 με 80% των “κατοίκων” μιας λιμνοθάλασσας. Όμως αυτό δεν είναι ανησυχητικό, γιατί η Δράνα επαναπλημμύρισε πολύ πρόσφατα και ήδη στο διάστημα αυτό εντοπίσαμε 11 είδη ψαριών που είτε επέλεξαν τη λιμνοθάλασσα ως μόνιμη κατοικία τους ή που έρχονταν εκεί για να τραφούν ή να αναπαραχθούν».

Οι δυσκολίες

Η αποκατάσταση μιας λιμνοθάλασσας είναι έργο που σπανίως γίνεται. Και αυτό γιατί μετά την αποξήρανσή της καταπατείται και μετατρέπεται σε οικόπεδα ή καλλιεργούμενες εκτάσεις. Η περίπτωση όμως της Δράνας, που αποξηράνθηκε παρανόμως το 1987, αποτελεί ξεχωριστή περίπτωση παγκοσμίως. «Ήδη απο το 1974 μέχρι το 1986, δηλαδή έναν χρόνο προτού αποξηρανθεί, οι ψαράδες έπιαναν στη λιμνοθάλασσα από 8 έως 20 τόνους ψαριών τον χρόνο», λέει ο κ. Μ. Κουτράκης και προσθέτει: «Μετά την αποξήρανση, η έκταση αυτή των 4.800 στρεμμάτων έμεινε ανεκμετάλλευτη, ώσπου τον Ιούνιο του 2004 η περιοχή εντάχθηκε στο πρόγραμμα LΙFΕ και έτσι η Νομαρχία Έβρου και ο Φορέας Διαχείρισης του Δέλτα Έβρου, σε συνεργασία μάλιστα με τους αγρότες της περιοχής που ήταν υπεύθυνοι για την αποξήρανση, κατάφεραν να δώσουν ξανά ζωή στη μοναδικής ομορφιάς λιμνοθάλασσα».

Έτσι λοιπόν διανοίχτηκε ένα μεγάλο στόμιο στη μία πλευρά της και το θαλασσινό νερό άρχισε να εισρέει στη Δράνα περνώντας πρώτα από μία άλλη λιμνοθάλασσα, το Λακί. Σε συνεργασία με τον δρα Γιώργο Συλαίο από το Τμήμα Περιβαλλοντικής Μηχανικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης που ασχολήθηκε με τα ρεύματα και τις φυσικοχημικές παραμέτρους, οι ειδικοί του Ινστιτούτου Αλιευτικών Ερευνών εντόπισαν στην είσοδο και στο εσωτερικό τής λιμνοθάλασσας 11 είδη ψαριών, από τα οποία τα πέντε είναι μόνιμοι κάτοικοι των λιμνοθαλασσών. Από αυτά, ο μαρμαρογωβιός υπάρχει σε μεγαλύτερη αφθονία (48,6%) και ακολουθούν η αθερίνα (23,7%) και η σακοράφα (16,2%).

Οι επιστήμονες εκφράζουν την πεποίθηση ότι τα επόμενα χρόνια η ιχθυοπανίδα της λιμνοθάλασσας θα αυξηθεί και μάλιστα έχουν προτείνει στη Νομαρχία και τον Φορέα Διαχείρισης να αυξήσει το πλάτος του στομίου από το οποίο εισχωρεί το νερό στη Δράνα και να διαμορφώσει τον πυθμένα του με υλικά που θα δημιουργούν χώρους προφύλαξης.

Η ροή

Το στόμιο έχει πλάτος πέντε μέτρα και επειδή είναι στενό, τα νερά εισχωρούν με μεγάλη σχετικά ταχύτητα που μπορεί να φθάνει τα δύο μέτρα ανά δευτερόλεπτο. Το γεγονός αυτό φαίνεται να αποτρέπει κάποια ψάρια να μπουν στη λιμνοθάλασσα. Ίσως αυτό να συμβαίνει με τους κέφαλους, αφού μικρά κεφαλόπουλα εντοπίστηκαν να τριγυρνούν στο στόμιο της Δράνας χωρίς να προσπαθούν να μπουν μέσα. Αν το πλάτος του στομίου διπλασιαστεί, τότε η ταχύτητα του νερού θα περιοριστεί στο 1,5 μέτρο ανά δευτερόλεπτο.

11 ΕΙΔΗ ψαριών έχουν εντοπίσει οι επιστήμονες στα 6 χρόνια μετά τον επαναπλημμυρισμό

Ιδανικό καταφύγιο για τα ψάρια

Η ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΥΣΙΔΑ στη λιμνοθάλασσα Δράνα δημιουργήθηκε από την αρχή μόλις ξεκίνησε ο επαναπλημμυρισμός της. Σχηματίστηκε φυτοπλαγκτόν και ζωοπλαγκτόν, τα οποία αποτελούν την τροφή για τα ψάρια που καταφεύγουν στον υδάτινο όγκο της λιμνοθάλασσας. Υπάρχουν ψάρια που τρώνε το ζωοπλαγκτόν όταν είναι σε νεαρή ηλικία για να εφοδιαστούν με αρκετή ενέργεια και άλλα που τρυπώνουν στη λιμνοθάλασσα μόνο για το φυτοπλαγκτόν. Με βάθος που δεν ξεπερνά τα 1,5- 2 μέτρα, η Δράνα διαθέτει μικρές συγκεντρώσεις θρεπτικών αλάτων και χλωροφύλλης, ενώ είναι πλουσιότερη σε συγκεντρώσεις αζώτου και φωσφόρου λόγω της συσσώρευσής τους από την εποχή της αποξήρανσης. Ο δρ Μανόλης Κουτράκης λέει στα «ΝΕΑ» ότι θα πρέπει να ληφθεί μέριμνα, ώστε το γλυκό νερό από τις γειτονικές περιοχές να παροχετευτεί στη λιμνοθάλασσα γιατί θα βοηθήσει στην ανανέωση του υδάτινου όγκου της λεκάνης και έτσι θα εισχωρήσουν περισσότεροι οργανισμοί.

Πηγή: Εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ

Πλημμύρα... ζωής για δύο αποξηραμένες λίμνες

Εκταση 5.000 στρεμμάτων αναμένεται να καταλαμβάνει μετά την αποκατάσταση η Ασκουρίδα στη Λάρισα. Δύο προτάσεις στο τραπέζι για την Ξυνιάδα στη Φθιώτιδα.

Στον δρόμο της αναγέννησης, που άνοιξε (μετά... πολλών βασάνων) η λίμνη Κάρλα, βαδίζουν πολλοί άλλοι αποξηραμένοι υγρότοποι της χώρας μας. Λίμνες που είχαν μετατραπεί σε γεωργικές εκτάσεις πριν από δεκαετίες γεμίζουν ξανά με νερό, σε μια προσπάθεια των τοπικών κοινωνιών να εμπλουτίσουν τη χειμάζουσα πια αγροτική οικονομία της ελληνικής υπαίθρου με την αναπτυξιακή προοπτική του οικοτουρισμού, ενισχύοντας ταυτόχρονα τους εξασθενημένους υπόγειους υδροφορείς και τις αρδευόμενες εκτάσεις. Στη Λάρισα αναβιώνει η Ασκουρίδα ή Ασκυρίδα, μια εσωτερική ορεινή λίμνη που είχε έκταση 5.500 στρεμμάτων στην Καλλιπεύκη του Κάτω Ολύμπου και αποξηράνθηκε το 1911, ενώ στη Φθιώτιδα προωθείται η ανασύσταση της λίμνης Ξυνιάδας, που μέχρι τη δεκαετία του 1930 εκτεινόταν στο οροπέδιο του Δομοκού, καταλαμβάνοντας έκταση 28.000 - 32.000 στρεμμάτων, με μέσο υψόμετρο 546 μέτρα.

Ενδιαφέρον
«Αρκετές τοπικές κοινωνίες έχουν εκφράσει ενδιαφέρον για αποκατάσταση υποβαθμισμένων ή αναδημιουργία αποξηραμένων λιμνών», τονίζει η διευθύντρια του Ελληνικού Κέντρου Βιοτόπων - Υγροτόπων (ΕΚΒΥ), Ευτυχία Αλεξανδρίδου, διευκρινίζοντας πως «πέρα από τα οικονομικά κίνητρα που ωθούν στην αναγέννηση ή αναβάθμιση πολλών λιμνών, έχουν γίνει πλέον ορατές οι σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις που είχαν οι μαζικές αποξηράνσεις στο φυσικό περιβάλλον και το υδατικό ισοζύγιο». Τα τελευταία 70 χρόνια η Ελλάδα έχασε με την πολιτική των μαζικών αποξηράνσεων τα 2/3 των υγροτοπικών της εκτάσεων. Οι αποξηράνσεις είχαν τότε κριθεί απαραίτητες για να αντιμετωπιστούν τα μεγάλα προβλήματα της ελονοσίας, των πλημμυρών, της εξασφάλισης αρδευτικού νερού, καθώς και περισσότερων εκτάσεων για καλλιέργεια. Στην ηπειρωτική Ελλάδα απέμειναν 411 υγρότοποι, οι περισσότεροι εκ των οποίων στα βόρεια της χώρας, ενώ στα νησιά (εκτός της Κρήτης) έχουν καταγραφεί 352 μικροί υγρότοποι. Οι σημερινές συνθήκες αντιστρέφουν την πορεία...

Οπως διευκρινίζει ο αντινομάρχης Λάρισας, Χρήστος Καλομπάτσιος, η τελική τεχνική μελέτη για την αποκατάσταση της λίμνης Ασκουρίδας έχει ολοκληρωθεί -εκτιμώμενο κόστος 3.573.000 ευρώ για υδραυλικές εργασίες και κατασκευή δρόμου πρόσβασης ή 6.500.000 αν κατασκευαστεί και περιμετρικός δρόμος- και βρίσκεται στη φάση ελέγχου από τις υπηρεσίες της Νομαρχίας, ώστε να ενταχθεί το έργο σε χρηματοδοτικό πρόγραμμα και να δημοπρατηθεί. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του νομάρχη Λουκά Κατσαρού, η λίμνη, που θα καταλαμβάνει έκταση 5.000 στρέμματα, αναμένεται να έχει επιστρέψει στην περιοχή μέχρι το 2013. Ο ίδιος χαρακτηρίζει έργο πνοής την ανασύσταση της λίμνης, αφού θα τροφοδοτήσει τον υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα που βρίσκεται σε πολύ χαμηλά επίπεδα και θα αναπτύξει σημαντικά την περιοχή, τουριστικά και οικονομικά. Η μελέτη οικοτουριστικής ανάπτυξης που συνέταξε το ΕΚΒΥ προτείνει τη δημιουργία διαδρομών και μονοπατιών (όπως στο μοναδικό δάσος αρκουδοπούρναρου), οργάνωση χώρων αναψυχής, βελτίωση του οδικού δικτύου κ.ά. Οι καλλιεργούμενες εκτάσεις που φθάνουν σήμερα τα 8.500 στρέμματα θα περιορισθούν στα 3.500 στρέμματα, ενώ -όπως υπόσχεται η Νομαρχία- υπάρχει πρόβλεψη στήριξης των αγροτών και κτηνοτρόφων που θα χάσουν γη, μαντριά κλπ. Σύμφωνα, άλλωστε, με τη μελέτη σκοπιμότητας, θα αυξηθεί κατά 1.400 στρέμματα η αρδευόμενη έκταση, με αποτέλεσμα να πολλαπλασιαστεί η παραγωγικότητά της και μαζί της το γεωργικό εισόδημα, «ισοφαρίζοντας» τις απώλειες από τη μείωση της καλλιεργήσιμης γης.

Μελέτη
Η Νομαρχία Φθιώτιδας, από την άλλη, βρίσκεται σε φάση διαβούλευσης με την τοπική κοινωνία, καθώς ολοκληρώθηκε η μελέτη σκοπιμότητας από το ΕΚΒΥ, που προτείνει δύο λύσεις αποκατάστασης. Η πρώτη λύση προκρίνει τον ταυτόχρονο πλημμυρισμό 26.000 στρεμμάτων, αλλά οδηγεί σε μια σχετικά ρηχή λίμνη, ενώ η δεύτερη την κατασκευή αναχώματος για να δημιουργηθεί μια βαθιά λίμνη 11.500 στρεμμάτων που σταδιακά θα επεκταθεί στα 26.000 στρέμματα.Η περιοχή που θα κατακλυστεί χρησιμοποιείται σήμερα κυρίως για γεωργικές ανάγκες. «Με την πάροδο του χρόνου η παραγωγικότητα της γης έχει μειωθεί πολύ, το ίδιο και ο κόσμος που απασχολείται στη γεωργία. Σκοπός μας είναι να δημιουργήσουμε μια άλλη οικονομία γύρω από τη λίμνη, με οικοτουριστικά οφέλη, ώστε να μείνουν οι κάτοικοι στην περιοχή, να αυξήσουμε ταυτόχρονα τη βιοποικιλότητα και να αποκτήσουμε νερό για άρδευση», τονίζουν στελέχη της Νομαρχίας.

Τα οφέλη που θα προκύψουν
Τα αναμενόμενα οφέλη από την αποκατάσταση των λιμνών είναι τα εξής:

Βιοποικιλότητα: Ανάπτυξη ποικιλίας ενδιαιτημάτων, κατάλληλων για την αναπαραγωγή αρκετών ειδών πανίδας, και αξιόλογος σταθμός κατά τη μετανάστευση των ειδών λόγω της γεωγραφικής τους θέσης.

Μικροκλίμα: Αμβλυνση των ακραίων κλιματικών φαινομένων, λιγότερο έντονες και αραιότερες καταπονήσεις-ζημιές στις καλλιέργειες από παγετούς και καύσωνες. Βελτίωση του βιοτικού και οικονομικού επιπέδου των κατοίκων, μέσω της ανάπτυξης εναλλακτικών δραστηριοτήτων στην περιοχή (π.χ. ήπιες μορφές τουρισμού, παραγωγή και διάθεση τοπικών προϊόντων). Δημιουργία προϋποθέσεων για τη συγκράτηση του πληθυσμού στην περιοχή και αναστροφή της πληθυσμιακής συρρίκνωσης.

Πηγή: Εφημερίδα ΕΘΝΟΣ

Ανεπιθύμητος ο κυπρίνος στη λίμνη των Ιωαννίνων

Ανεπιθύμητος και υπό κατηγορία είναι ο... ουγγρικός κυπρίνος στη λίμνη Παμβώτιδα των Ιωαννίνων.
Οι Αρχές αρνήθηκαν το αίτημα Ούγγρων επιστημόνων να εμπλουτίσουν τη λίμνη με γόνο κυπρίνου, όπως είχαν κάνει πριν από 25 χρόνια.
Πρόβλημα στο οικοσύστημα της Παμβώτιδας δημιουργεί ο κυπρίνος. Σήμερα στη λίμνη δεν υπάρχει υδρόβια βλάστηση, γιατί ο μεγάλος αριθμός των ψαριών έχει ξεριζώσει τα φυτά ψάχνοντας για τροφή
«Ο κυπρίνος ενέχεται παγκοσμίως για την καταστροφή της βλάστησης του πυθμένα των λιμνών, καθώς ψάχνοντας για ασπόνδυλα ξεριζώνει τα φυτά», δήλωσε στο «Εθνος» ο πρόεδρος του Φορέα Διαχείρισης Λίμνης, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Γιάννη Σαϊνης.
Τις μέρες αυτές βρίσκεται στα Γιάννενα ο Ούγγρος πρέσβης Ζόζεφ Τοθ και η ουγγρική αντιπροσωπεία συζήτησε, μεταξύ άλλων, με τις τοπικές Αρχές και τον εμπλουτισμό της λίμνης.
«Το θέμα βρίσκεται σε εκκρεμότητα και δεν έχει αποφασιστεί κάτι σχετικό με τον κυπρίνο. Το μόνο σίγουρο είναι ότι θα προχωρήσουμε σε συνεργασία με τους Ούγγρους για τη δημιουργία ενός Μουσείου Αλιευτικής Ιστορίας, στην Κοινότητα Νησίου, που παραχωρεί και την έκταση. Αυτό αποτελεί και μια επιθυμία του Προέδρου της Δημοκρατίας, Κάρολου Παπούλια, ο οποίος κατάγεται από το Νησί», μας είπε ο δήμαρχος Ιωαννίνων, Νίκος Γκόντας.
ΠρόβλημαΟι επιστήμονες αντιτίθενται σθεναρά στον εμπλουτισμό της λίμνης με γόνο ουγγρικού ή οποιασδήποτε άλλης «εθνικότητας» κυπρίνου, καθώς το ψάρι αυτό ευθύνεται για σοβαρά προβλήματα και καταστροφές στον βυθό.
Ενα αντίστοιχο πρόγραμμα τεχνητής αναπαραγωγής κυπρίνου ξεκίνησε το 1985, ωστόσο εκτιμάται ότι δημιούργησε προβλήματα στο οικοσύστημα της Παμβώτιδας.
Υπήρξαν περιπτώσεις που έπεφταν στη λίμνη χωρίς καμία μελέτη, χωρίς προνοητικότητα μέχρι και 1 εκατ. κομμάτια νεαρού κυπρίνου. Κανείς δεν αντιλαμβανόταν τότε το μέγεθος της οικολογικής καταστροφής», δήλωσε ο κ. Σαϊνης.
Οπως εξήγησε ο πρόεδρος του Φορέα Διαχείρισης Λίμνης Παμβώτιδας, σήμερα στη λίμνη των Ιωαννίνων δεν υπάρχει υδρόβια βλάστηση εξαιτίας του μεγάλου αριθμού των κυπρίνων.
Τα ψάρια αυτά ξεριζώνουν τα φυτά ψάχνοντας να τραφούν με ασπόνδυλα, έτσι ο βυθός αναδύεται συνεχώς και το νερό είναι θολό. Οι υπεύθυνοι του Φορέα που συναντήθηκαν με τους Ούγγρους επίσημους συμφώνησαν να συνεργαστούν οι δύο πλευρές εκτός από το Μουσείο Αλιευτικής Ιστορίας και για τη δημιουργία ενός μεγάλου ενυδρείου για ψάρια του γλυκού νερού.
Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΚΥΠΡΙΝΟΥ: Ανθεκτικός και ευπροσάρμοστος
Ο κυπρίνος είναι από τα πιο διαδεδομένα και γνωστά ψάρια του γλυκού νερού σε όλο τον κόσμο. Το παράξενο με τον κυπρίνο είναι το σχήμα του που αλλάζει ανάλογα με το περιβάλλον στο οποίο ζει.
Στα ποτάμια με κρύο και τρεχούμενο νερό το σχήμα του είναι μακρόστενο, ενώ σε λίμνες με ζεστό νερό γίνεται στρογγυλό σαν μια μεγάλη μπάλα με κεφάλι και ουρά. Το μήκος του είναι συνήθως 40-60 εκατοστά και το μέσο βάρος του μπορεί να φτάσει τα 5 κιλά. Είναι ψάρι πολύ προσαρμοστικό, ανθεκτικό και είναι χαρακτηριστικό ότι μπορεί να επιβιώσει μέσα σε βούρκο και λάσπη για αρκετές εβδομάδες.
Επίσης, αναπαράγεται με μεγάλο ρυθμό, καθώς ένα θηλυκό 5 κιλών μπορεί να γεννήσει μέχρι και 3.000.000 (!) αβγά, τα οποία γονιμοποιούν τα αρσενικά μέσα σε 3-6 μέρες. Αυτός είναι και ο λόγος που ο κυπρίνος δεν εξαφανίζεται ποτέ από μια λίμνη παρά μόνο όταν αυτή αποξηρανθεί πλήρως.

Πηγή: Εφημερίδα ΕΘΝΟΣ